Uzmanlar, hukuki süreçlerin doğru yönetilmemesinin telafisi güç sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre son beş yılda boşanma oranlarında belirgin bir artış yaşandı. Yalnızca 2025 yılında 180 bini aşkın çiftin resmi olarak ayrıldığı kayıtlara geçti. Bu rakamların arkasında ise mahkemelere yansıyan binlerce velayet, nafaka ve mal paylaşımı davası yer alıyor. Sosyologlar, kentleşme, ekonomik baskılar ve toplumsal normların dönüşümünü bu artışın temel nedenleri arasında gösteriyor.

VELAYET DAVALARI: ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARI BELİRLEYİCİ

Boşanma süreçlerinin tartışmasız en hassas boyutunu velayet meselesi oluşturuyor. Türk Medeni Kanunu, velayet kararlarında her şeyden önce çocuğun üstün yararını esas almaktadır. Ancak bu ilkenin mahkemede nasıl yorumlandığı, sunulan delillere ve tarafların hukuki temsil kalitesine göre önemli ölçüde farklılaşabiliyor.

Aile mahkemelerinde görülen davalarda hâkimler, velayetin kimde kalacağına karar verirken çocuğun yaşını, psikolojik durumunu, ebeveynlerin ekonomik koşullarını ve çocukla kurulan duygusal bağı göz önünde bulunduruyor. Özellikle küçük yaştaki çocuklarda anneye velayet tanınması eğilimi tarihsel olarak daha yaygın görülse de son yıllarda bu tablonun değişmeye başladığı, babaların da velayet hakkı elde ettiği davalar arasında olduğu dikkat çekiyor.

Velayet uyuşmazlıklarının çözümünde sosyal inceleme raporları kritik bir işlev üstleniyor. Mahkeme tarafından görevlendirilen uzmanlar, çocuğun yaşam koşullarını, okul durumunu ve her iki ebeveynle ilişkisini ayrı ayrı değerlendiriyor. Bu raporların içeriği çoğu zaman kararı doğrudan belirleyici nitelik taşıyor.

KİŞİSEL VELAYET Mİ, MÜŞTEREK VELAYET Mİ?

Türk hukukunda boşanma sonrasında velayet genellikle ebeveynlerden birine bırakılmakla birlikte, son dönemde müşterek velayet tartışması da gündemdeki yerini koruyor. Yargıtay kararlarında müşterek velayetin istisnai koşullarda uygulanabileceği kabul edilmiş olsa da bu modelin yaygınlaşması henüz sınırlı düzeyde kalıyor. Hukuk çevrelerinde ise konunun yasama gündemine taşınması gerektiği görüşü giderek daha fazla dile getiriliyor.

Müşterek velayet tartışmasının merkezinde çocukların her iki ebeveynle sağlıklı ilişkisini sürdürme hakkı yer alıyor. Avrupa ülkelerinde giderek yaygınlaşan bu modelin Türkiye'deki hukuki altyapıyla nasıl bütünleştirilebileceği, akademisyenler ve hâkimler arasında tartışılmaya devam ediyor.

NAFAKA: HAK MI, YÜK MÜ?

Boşanma sonrasında gündeme gelen nafaka türleri de sürecin en çok ihtilaf yaratan başlıklarından birini oluşturuyor. Türk hukukunda nafaka üç ana başlık altında ele alınıyor: tedbir nafakası, iştirak nafakası ve yoksulluk nafakası.

Tedbir nafakası, dava süresince eşlerden birinin ve varsa çocukların geçimini güvence altına almak amacıyla geçici olarak hükmedilen bir ödeme türüdür. Dava sonuçlanıncaya kadar uygulanmaya devam eden bu nafaka, mahkemenin nihai kararıyla şekilleniyor.

İştirak nafakası ise velayet hakkı kendisinde bulunmayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkısını düzenliyor. Çocuğun 18 yaşına dolması ya da ekonomik bağımsızlığını kazanmasıyla sona eren bu yükümlülük, zaman zaman taraflar arasında uzun soluklu anlaşmazlıklara konu olabiliyor.

Yoksulluk nafakası ise boşanmanın ardından mali açıdan zor duruma düşecek eşi korumaya yönelik bir düzenleme. Mahkemeler bu nafakayı belirlerken tarafların ekonomik koşullarını, evlilik süresini ve boşanmadaki kusur durumunu dikkate alıyor. Türkiye'de yoksulluk nafakasının süresiz olarak hükmedilmesi, özellikle ödeme yükümlülüğü altındaki taraflarda sıkça şikâyet konusu oluyor. Bu mesele, kadın hakları savunucuları ile bazı hukuk çevrelerinin birbirinden farklı yaklaştığı tartışmalı bir alan olmayı sürdürüyor.

NAFAKA MİKTARI NASIL BELİRLENİYOR?

Nafaka miktarlarının belirlenmesinde sabit bir formül bulunmuyor. Hâkimler; ödeme yapacak tarafın gelirini, çocukların ihtiyaçlarını, hayat pahalılığını ve tarafların sosyoekonomik düzeyini bütünlüklü biçimde değerlendiriyor. Bu nedenle benzer görünen davalarda birbirinden oldukça farklı sonuçlar ortaya çıkabiliyor.

Ayrıca hükmedilen nafakanın güncellenmesi meselesi de sıkça mahkeme kapılarını aşındırıyor. Ücret değişiklikleri, enflasyon oranları ya da çocuğun artan ihtiyaçları gerekçesiyle açılan nafaka artırımı davaları, aile mahkemelerindeki iş yükünün önemli bir bölümünü oluşturuyor.

BOŞANMA SÜRECİNDE MAL PAYLAŞIMI

2002 yılında yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile birlikte edinilmiş mallara katılma rejimi yasal mal düzeni olarak kabul edildi. Bu düzenleme, evlilik birliği içinde kazanılan varlıkların boşanma halinde eşler arasında eşit biçimde paylaşılmasını öngörüyor.

Ne var ki uygulamada bu denklemi karmaşık hale getiren pek çok etken devreye giriyor. Hangi varlıkların edinilmiş mal, hangilerinin kişisel mal sayılacağı, miras yoluyla gelen ya da bağış olarak alınan taşınmazların paylaşım hesabına dahil edilip edilmeyeceği gibi sorular mahkeme süreçlerini uzatıyor. Bu nedenle mal paylaşımı davaları, boşanma davalarından bağımsız olarak yıllarca sürebiliyor.

ANTALYA'DA BOŞANMA DAVALARINA YANSIYAN TABLO

Turizm ve ekonomik hareketliliğin yoğun olduğu Antalya, hem nüfus hem de hukuki uyuşmazlık sayısı bakımından dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor. Yabancı uyruklu bireylerin dahil olduğu uluslararası boşanma davaları da kentteki aile mahkemelerinin gündeminde giderek daha fazla yer buluyor. Bu tür davalarda hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı, uluslararası nafaka düzenlemeleri ve velayet kararlarının yurt dışında tenfizi gibi karmaşık hukuki meseleler gündeme geliyor.

Yerel hukuk çevrelerinde dikkat çekilen önemli bir nokta şu: Boşanma süreçlerinde yapılan usul hataları ya da kritik sürelerin kaçırılması, ilerleyen aşamalarda telafisi güç kayıplara yol açabiliyor. Bu nedenle, özellikle velayet ve nafaka taleplerinin söz konusu olduğu davalarda süreci başından itibaren bir Antalya boşanma avukatı eşliğinde yürütmek, tarafların hukuki haklarını koruma altına alması açısından belirleyici bir adım olarak öne çıkıyor.

ARABULUCULUK: ALTERNATİF ÇÖZÜM YOLU

Son yıllarda aile hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuk seçeneği de giderek daha fazla gündem buluyor. Uzun ve yıpratıcı dava süreçleri yerine tarafları müzakere masasına oturtmayı hedefleyen bu yöntem, özellikle çocukların taraf olduğu uyuşmazlıklarda daha az zarar verici bir süreç sunuyor.

Arabuluculukta anlaşmaya varılması halinde mahkeme süreci kısalıyor, tarafların psikolojik yükü hafifliyor ve çözüm daha sürdürülebilir hale gelebiliyor. Ancak taraflardan birinin uzlaşmaya istekli olmaması ya da güç dengesizliğinin bulunduğu durumlarda arabuluculuğun sınırları belirginleşiyor.

UZMANLAR NE SÖYLÜYOR?

Hukuk çevrelerinden gelen genel kanı, boşanma süreçlerinde en çok yapılan hatanın duygusal kararlar almak ve hukuki süreçleri küçümsemek olduğu yönünde. Özellikle ilk dilekçenin hazırlanması, delillerin toplanması ve duruşma öncesi hazırlık aşamalarının titizlikle yürütülmesi, sonucu doğrudan etkileyen unsurlara dönüşüyor.

Velayet davalarında sosyal inceleme raporu sürecinin nasıl yönetileceği, nafaka davalarında ise gelir belgelerinin eksiksiz sunulması kritik öneme sahip. Herhangi bir aşamada yapılan teknik bir hata ya da kaçırılan bir itiraz hakkı, tarafların aleyhine sonuçlanabiliyor.

Türkiye'de aile hukuku alanındaki uyuşmazlıklar hem sayısal hem de niteliksel olarak karmaşıklaşmaya devam ediyor. Velayet, nafaka ve mal paylaşımı gibi meseleler; yalnızca hukuki değil, duygusal ve toplumsal boyutlarıyla da tarafları derinden etkiliyor. Bu süreçte bireylerin haklarını etkin biçimde kullanabilmesi için hukuki süreçlere hâkim, deneyimli bir rehberlikten yararlanması, kaybedilen hak değil, kazanılan güvence olarak değerlendiriliyor.