İzmir’in tarihi yapıları arasında özel bir yere sahip olan Tarihi Asansör, 1907 yılından bu yana kentin değişimine tanıklık ediyor. Karataş’ta yükselen yapı bugün İzmir Körfezi manzarasıyla kentin en bilinen turistik noktalarından biri olsa da ortaya çıkışının arkasında günlük hayatı kolaylaştırmak amacıyla bulunan bir çözüm yatıyor.

Mithatpaşa Caddesi ile yukarıdaki yerleşim alanları arasındaki büyük kot farkı nedeniyle bölge halkının yıllarca kullandığı 155 basamaklı merdivene alternatif olarak yapılan Tarihi Asansör, zaman içerisinde ulaşım amacıyla kullanılan bir yapı olmaktan çıkarak İzmir’in sembollerinden birine dönüştü.

TARİHİ ASANSÖR NEDEN YAPILDI?

Tarihi Asansör’ün hikâyesi 20. yüzyılın başlarına uzanıyor. Mithatpaşa Caddesi ile Halil Rıfat Paşa Caddesi arasındaki ciddi yükseklik farkı, bölgede yaşayanların ulaşımını oldukça güçleştiriyordu.

İki bölge arasında gidip gelmek isteyenler 155 basamaklı merdiveni kullanmak zorundaydı. Dönemin İzmirli Yahudi iş insanlarından Nesim Levi Bayraktaroğlu, bölge halkının yaşadığı bu ulaşım sorununa çözüm oluşturmak amacıyla 1907 yılında Tarihi Asansör’ü yaptırdı.

Eski bir taş ocağının bulunduğu alana inşa edilen yapı, dik yamaç üzerindeki iki farklı seviyeyi birbirine bağladı. Böylece insanların her gün onlarca metre yükseklik farkını merdivenlerle aşma zorunluluğu büyük ölçüde ortadan kalktı.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin güncel kent rehberinde yapının taş bölümünün altında Fransızca ve İbranice olarak Asansör’ün 1907 yılında Nesim Levi tarafından yaptırıldığını belirten bir kitabenin bulunduğu da aktarılıyor.

İLK YILLARDA SU GÜCÜYLE ÇALIŞIYORDU

Bugün modern bir sistemle hizmet veren Tarihi Asansör’ün çalışma biçimi ilk yıllarında oldukça farklıydı. Asansör başlangıçta su gücüyle çalışıyordu. Sistem daha sonraki yıllarda değiştirilerek elektrikli hale getirildi.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin verdiği bilgiye göre yapı 1985 yılında elektrikle çalışır hale getirildi.

Tarihi yapı yalnızca ulaşım amacıyla kullanılmadı. Kültür ve Turizm Bakanlığı kaynaklarına göre Birinci Dünya Savaşı yıllarında binanın alt katı kumarhane, orta katı fotoğrafhane, üst katı ise sinema olarak hizmet verdi. Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde ise yapının bazı bölümleri farklı sosyal ve kültürel amaçlarla kullanıldı.

Asansör yıllar içerisinde farklı kişilerin mülkiyetine geçti. 1942 yılında Şerif Remzi Reyent’e satılan yapı, ilerleyen dönemde bir süre kapalı kaldı ve depo olarak da kullanıldı. Daha sonra belediyeye geçen Tarihi Asansör, gerçekleştirilen restorasyonlarla yeniden İzmir’in kent yaşamına kazandırıldı.

DARİO MORENO SOKAĞI İLE BÜTÜNLEŞTİ

Tarihi Asansör denildiğinde akla gelen bir diğer yer ise Dario Moreno Sokağı. Asansör’e ulaşan tarihi sokak, iki yanında bulunan eski Sakız evleriyle bölgenin karakteristik görüntüsünü oluşturuyor.

Sokak adını, İzmir ile özdeşleşen sanatçılardan Dario Moreno’dan alıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı, bir dönem ünlü sanatçının yaşadığı sokağın bugün onun adıyla anıldığını belirtiyor.

Tarihi dokusu, eski evleri ve sonunda ziyaretçileri karşılayan Asansör binası nedeniyle sokak, yapıyla adeta bütünleşmiş durumda.

Asansör’ün üst bölümüne ulaşıldığında ise İzmir Körfezi ve kent panoraması ziyaretçileri karşılıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kent rehberinde de üst kattaki körfez manzarası Tarihi Asansör’ün öne çıkan özelliklerinden biri olarak gösteriliyor.

ULAŞIM ÇÖZÜMÜNDEN İZMİR’İN SİMGESİNE

1907 yılında insanların 155 basamak çıkmak zorunda kalmadan iki cadde arasında ulaşım sağlayabilmesi amacıyla yapılan Tarihi Asansör, geçen 119 yıl içerisinde bambaşka bir kimlik kazandı.

Yapı bugün hâlâ iki farklı kot arasında ulaşım sağlarken aynı zamanda İzmir’in önemli turistik ve kültürel duraklarından biri olarak kullanılıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi, Tarihi Asansör’ü kentin görülmesi gereken mekânlarından biri olarak tanımlıyor.

Tuğla işçiliği, demir döküm korkulukları, tarihi mimarisi ve mühendislik özellikleriyle dikkat çeken yapı, İzmir’in 20. yüzyıl başındaki kent yaşamından günümüze kalan önemli eserlerden biri olmayı sürdürüyor.

Bir zamanlar bölge halkını yüzlerce merdiven basamağından kurtarmak için yapılan Tarihi Asansör, bugün 119 yıllık geçmişiyle İzmir’in en tanınan simgelerinden biri olarak kentin üzerinde yükselmeye devam ediyor.