Kemeraltı’nın geçmişini anlamak için bugünkü Anafartalar Caddesi’ne bakmak gerekiyor. Çarşının ana arterlerinden olan cadde, harita üzerinde dikkat çekici şekilde geniş bir kavis çiziyor.Bu şeklin arkasında İzmir’in eski iç limanı bulunuyor.Geçmiş yüzyıllarda bölgede bulunan iç limanın çevresinden geçen güzergâh, zaman içerisinde bugünkü Anafartalar Caddesi’nin biçimini oluşturdu. Limanın zamanla dolmasıyla birlikte yeni yerleşim ve ticaret alanları ortaya çıktı; bölgeye yeni yapılar inşa edildi.Böylece deniz ticaretiyle şekillenen alan, zaman içerisinde İzmir’in en yoğun çarşılarından birine dönüştü.
Kemeraltı özellikle Osmanlı döneminde İzmir’in ticari hayatının kalbinde yer aldı. Uzun mesafeli kervanların kullandığı ticaret güzergâhları limana ulaşıyor, hanlar ve dükkânlar tüccarlara hizmet veriyordu.
KEMERALTI ADI NEREDEN GELİYOR?
Bugün herkesin bildiği “Kemeraltı” adının ortaya çıkışının arkasında da çarşının eski görünümü bulunuyor.Kemeraltı ilk dönemlerinde bugünkünden oldukça farklı bir yapıdaydı. Çarşının bazı bölümleri tonoz ve kiremitlerle örtülüydü. Yan sokaklar ve arastalarla birlikte bölge kısmen kapalı çarşı görünümüne sahipti.Şadırvanaltı Camii’nden Havra Sokağı’na doğru uzanan bazı sokakların üzeri geçmişte örtülüydü. Küçük sokakların bir bölümünde de beşik tonozlar bulunuyordu.Kemeraltı adının da çarşının üzeri örtülü olan bu bölümlerinden geldiği belirtiliyor.Yüzyıllar içerisinde çarşının fiziksel görünümü değişse de isim günümüze kadar ulaştı.Hanları, camileri ve sokaklarıyla ticaret merkezi oldu.Kemeraltı’nın gelişmesinde İzmir’in önemli bir liman kenti haline gelmesinin büyük payı vardı. Özellikle 17, 18 ve 19. yüzyıllarda İzmir’in Akdeniz ticaretindeki öneminin artması, çarşının da büyümesini sağladı. Bölgedeki ticaret belirli meslek gruplarının toplandığı sokak ve çarşılarda gerçekleştiriliyordu. Şekerciler, keresteciler, kahveciler, limoncular, sepetçiler, kasaplar, camcılar ve demirciler gibi farklı meslek gruplarının adlarını taşıyan ticaret alanları bulunuyordu.
Kemeraltı’nın hanları ise ticaret hayatının en önemli parçalarındandı. Kervanlarla İzmir’e gelen tüccarlar için bu yapılar yalnızca konaklama yeri değildi; malların depolandığı, ticaretin gerçekleştirildiği ve güvenliğin sağlandığı merkezler olarak da kullanılıyordu.
Bölgenin önemli tarihi yapıları arasında Kızlarağası Hanı ve Hisar Camii de bulunuyor. 1592 yılında Yakup Bey tarafından yaptırılan Hisar Camii, bugün İzmir’in en büyük tarihi camilerinden biri olarak Kemeraltı’ndaki varlığını sürdürüyor.
Çarşının sokaklarında camilerin yanı sıra sinagogların, hanların, pasajların ve farklı dönemlerden yapıların bir arada bulunması ise İzmir’in geçmişteki çok kültürlü ticaret hayatının izlerini taşıyor.
UNESCO YOLUNDA TARİHİ BİR MİRAS
Kemeraltı bugün yalnızca İzmir’in alışveriş merkezlerinden biri değil, uluslararası ölçekte korunması hedeflenen tarihi alanın da önemli bir parçası.
Kemeraltı, Basmane ve Kadifekale’yi kapsayan “İzmir Tarihi Liman Kenti”, 2020 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı.
UNESCO’nun değerlendirmesinde bölgenin Helenistik, Roma, Bizans, Beylikler ve Osmanlı dönemlerinden izler taşıdığına dikkat çekiliyor. İzmir’in özellikle 16. ve 19. yüzyıllar arasında önemli bir liman ve ticaret kenti olarak gelişmesi de alanın tarihi değerinin temel unsurları arasında gösteriliyor.
Kemeraltı’nda bugün hâlâ ticaret yapılması ise çarşıyı farklı kılan özelliklerden biri. Yüzyıllar önce tüccarların ve kervanların hareket ettiği sokaklarda bugün esnaf, mağazalar, kahvehaneler ve çarşılar faaliyetlerini sürdürüyor.
Anafartalar Caddesi’nin kıvrımından dar sokakların isimlerine kadar Kemeraltı’nın birçok noktasında eski İzmir’in izleri hâlâ görülebiliyor.
Bir zamanlar iç limanın çevresinde gelişen Kemeraltı, yüzyıllar sonra hâlâ İzmir’in ticari ve kültürel yaşamının en canlı noktalarından biri olmayı sürdürüyor.