Küba’daki puro fabrikalarında çalışanlar, tütün yapraklarını sararken kürsüden okunan romanları ve gazete haberlerini dinliyor. Yaklaşık 160 yıldır sürdürülen “lector de tabaquería” mesleği, ülkenin kültürel mirasının ve işçi hareketinin önemli parçalarından biri kabul ediliyor.
Puro fabrikalarında yüksek sesle kitap okuma geleneği, 1865 yılında Havana’daki El Fígaro fabrikasında başladı. Gazeteci ve şair Saturnino Martínez’in öncülük ettiği uygulamada işçiler, aralarında para toplayarak kendilerine gazete ve kitap okuyacak bir kişiyi işe aldı. Böylece saatler boyunca tekrarlanan puro sarma işlemi sırasında hem gündemi takip edebiliyor hem de edebî eserler dinleyebiliyorlardı.
Okuyucuların repertuvarında Victor Hugo, Alexandre Dumas, Shakespeare ve Balzac gibi yazarların eserleri bulunuyordu. Hangi kitabın okunacağına çoğu zaman fabrika çalışanları karar veriyor, en çok ilgi gören eserler günlerce veya haftalarca devam ediyordu. Bazı puro markalarının isimlerini işçilerin dinlediği romanlardan aldığı da anlatılıyor.
OKUNAN KİTAPLAR İŞÇİ HAREKETİNİ DE ŞEKİLLENDİRDİ
“Lector” adı verilen okuyucular yalnızca roman seslendirmiyordu. Sabah saatlerinde gazeteler, güncel gelişmeler ve fabrika duyuruları; günün ilerleyen bölümünde ise şiirler, tarih kitapları ve uzun romanlar okunuyordu. Kürsüdeki kişinin güçlü bir sese, düzgün bir diksiyona ve geniş bir genel kültüre sahip olması bekleniyordu.
Siyasi metinlerin programa girmesiyle fabrika kürsüleri zamanla eğitim ve tartışma alanına dönüştü. Okuyucuların aktardığı fikirler, puro işçilerinin sendikalar ve meslek birlikleri kurmasında etkili oldu.
Küba’nın bağımsızlık mücadelesi sırasında da gazeteler ve siyasi yazılar aracılığıyla işçiler arasında ortak bir bilinç oluşmasına katkı sağladı.
Fabrika sahiplerinin zaman zaman engellemeye çalıştığı gelenek, farklı dönemlerdeki baskılara rağmen Küba’da yaşamayı sürdürdü.
Puro endüstrisinin 1959 Küba Devrimi’nin ardından kamulaştırılmasıyla okuyucular resmî çalışan hâline geldi. “Lector de tabaquería” geleneği 2012 yılında Küba’nın Ulusal Kültürel Mirası ilan edildi. Günümüzde ülkede 200’den fazla fabrika okuyucusunun çalıştığı belirtiliyor.