Bu konuda ilk yazımı 24 Eylül 2004’te yayınlamışım. Aradan geçen 22 yılda bazı ilerlemeler oldu. Ayrıca birkaç yazı daha yayınladım. İnek konforu konusundaki ilerlemeler halen yeterli değil. İçtenlikle inanmak gerekir ki; ineklere sağlanan konfor verimin ve kazancın artması yönünde daima olumlu sonuçlar doğuracaktır.
Kuru ve temiz ilkesi inekler için şarttır. ABD’de kuru ve temiz ilkesine bir ekleme yapılarak kuru- temiz ve konforlu ifadesi kullanılmaya başlandı. ABD’de ziyaret ettiğim bir başarılı işletme sahibi bana “benim buradaki işim ineklere konfor sağlamaktır” demişti.
Konfor ineklerin yattığı yerden başlar. Yine ABD’den bir örnek verelim; İneklerin yattıkları yerler onların canlarını yakmayacak kadar yumuşak olmalıdır. O yüzden işletme sahipleri inek yatakları yapılırken “diz vurma testi” ile karar veriyorlar. Dizi ile yatak yerine vuran bir işletme sahibinin dizi ağrıyorsa ineğin dizi yatıp kalkarken çok daha fazla ağrıyacaktır. Ona göre ineğin dizinin ağrımayacağı bir altlık materyali seçilmelidir. Beton yerine yatak, yatak yerine döşek.
ABD’de altlık olarak birçok yerde kum kullanılmaktadır. Ama hiç kimse ineğini doğrudan betona yatırmaz.
İneği kısıtlayan her şey kesinlikle konforu bozar. Yeme ve suya ulaşım gayet rahat olmalıdır. Serbest sistemlerde inek suya ulaşmak için 15 metreden daha fazla yürümek zorunda kalmamalıdır. Yemlik önü mesafesi inek başına 75 cm hesap edilmeli, inek ya da düvelerin yemlik önünde ikinci sıra oluşturmaları önlenmelidir. Yemlik her zaman dolu olmalı, yemliğe giden inek mutlaka yiyebileceği bir yem bulmalıdır. Yemlikten uzaklaşan yemler günde birkaç kere yemliğe itilmelidir. Bu itme işlemi 24 saatte en az 8 kere yapılmalıdır.
İneklerin barınakları iyi havalandırmalı bir şekilde tasarlanmalıdır. Doğal havalandırma ve fanlar en baştan düşünülmüş olmalıdır. Kesinlikle duvar yapılmamalı, gerektiğinde kullanılmak üzere perde yapılmalıdır. Amonyak birikimi konforu bozar ve solunum yolu enfeksiyonlarına yol açar.
Yatan ve geviş getiren inekler işletmeye kazanç sağlarlar. Her yatan grubun en az yarısının geviş getirdiğini gözlemek gerekir. Zaten kuru ve temiz ilkesinin ardından iyi kayıt ve iyi gözlem ilkesi gelmektedir. İyi gözlem yapılması şarttır. Yaz aylarında sıcak stresinin önlenmesi gerekir. Fanların yetmediği sıcaklıklarda duşlar devreye sokulmalıdır. Yüksek verimli ineklerde daha erken olmak üzere, genellikle 22°C’nin üzerindeki sıcaklıklar strese yol açar. Yüksek verimlilerde ise sıcak stresi 18°C’nin üzerinde başlar.
İneklerin sağımhane önünde ya da makaslarda, kilitlerde aşırı uzun süre beklemeleri konforu bozar. Strese ve verim düşüklüğüne yol açar. Dikkatle gözlenmeli, çare bulunmalıdır.
Yatmayan, ayakta duran ineklerin yatmama sebepleri incelenmelidir. Sebepsiz yere ayakta duran ineklerin sorunları tespit edilerek giderilmelidir. Kuru ve geçiş dönemindeki ineklere diğer ineklerden daha fazla alan sağlanmalıdır. İleri gebelerin geniş yere ihtiyaçları vardır. Herşey en baştan düşünülmelidir. O yüzden doğru barınak yapımı bir koruyucu kimlik hizmetidir. Koruyucu hekimlik hastalıkların önlenmesidir. Hastalıkları önleyemezsek ineklerin refahını sağlayamamış oluruz. Ağrı çeken, sorun yaşayan ineklerin refahından söz edilemez.
Kuru ve geçiş dönemi bakım-beslemesi hatalı ise diğer doğum sonrasında yaşanacak sorunlar üst üste gelecektir. Dolayısıyla kuru ve geçiş dönemi hatalarından uzak durmak koruyucu hekimlik uygulamasıdır.
Doğum sonrası ilk 60 günde ineklerin yaşadıkları sorunlar işletmeyi zarara sürükler. Hatta sürüden mecburi çıkarmalara, döl tutmamaya yol açan sorunların arkasında bu dönemin dertleri yatmaktadır.
İnek konforu üzerine çok yazı yazdım. Ancak halen çözülmemiş sorunlar olduğunu görünce bir kez daha hatırlatmak istedim.
İneklere sağlanan konfor kazanç getirecektir. Buna ABD’li inekler sahipleri inandılar. Biz de inanalım.
Özet olarak; inek konforu deyince “daha az hastalık daha çok verim” anlamalıyız