İzmir’in kültür hayatında sinema ve tiyatronun geçmişi oldukça eskiye uzanıyor. Özellikle 20. yüzyılın ilk yarısından itibaren kent merkezindeki salonlar yalnızca film gösterilen veya oyun sahnelenen mekânlar değildi. İnsanların buluştuğu, sosyalleştiği ve dönemin yenilikleriyle tanıştığı önemli kamusal alanlardı.
ELHAMRA: İZMİR’İN YAŞAYAN SANAT HAFIZASI
İzmir'in tarihi salonları arasında en dikkat çekici yapılardan biri Elhamra. Milli Sinema, Milli Kütüphane Sineması ve Milli Kütüphane Tiyatrosu adlarıyla da bilinen yapı, İzmir Milli Kütüphane Cemiyeti tarafından yaptırıldı.
Kentin işgal yılları ve dönemin zorlu koşulları nedeniyle yapım süreci uzayan bina 1926 yılında tamamlandı ve Elhamra Sineması adıyla işletilmeye başladı. Mimar Tahsin Sermet Bey tarafından tasarlanan yapı, 840 kişilik kapasitesi ve 120 metrekarelik sahnesiyle döneminin en büyük ve konforlu sinema salonlarından biriydi.
Elhamra'nın tarihindeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri ise Mustafa Kemal Atatürk'ün de bu salonun seyircileri arasında bulunması. Kaynaklara göre Atatürk burada bir kez müsamere, üç kez de film izledi.
Yıllar boyunca filmlerin yanı sıra tiyatro oyunlarına ve konserlere de ev sahipliği yapan Elhamra, 1978'de Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından kiralanarak restore edildi ve sonrasında İzmir Devlet Opera ve Balesi'nin sahnesi haline geldi.
YILDIZ SİNEMASI: BİR DÖNEMİN BULUŞMA NOKTASI
İzmir sinema tarihinin unutulmayan isimlerinden biri de Yıldız Sineması.
1953 ile 1988 yılları arasında faaliyet gösteren Yıldız, özellikle 1950'lerden itibaren kentte gelişen sinema kültürünün önemli merkezlerinden biri oldu. Döneminin en büyük ve popüler kapalı sinema salonlarından biri olarak anılan Yıldız Sineması üzerine akademik çalışmalar da yapıldı.
Sinema salonlarının yalnızca film izleme alanı olmadığı yıllarda Yıldız, İzmir'in sosyal hayatının da önemli parçalarından biriydi. İnsanların sinemaya gitmek için özel olarak hazırlandığı, salon önlerinde kuyrukların oluştuğu dönemlerin hafızasını taşıdı.
1988'de sinema olarak faaliyetinin sona ermesiyle İzmir'in önemli sinema kültürü duraklarından biri daha perdelerini kapatmış oldu. Yapı sonraki yıllarda farklı amaçlarla kullanıldı.
KONAK SAHNESİ: TİYATRONUN KÖKLÜ ADRESLERİNDEN
İzmir'in tiyatro tarihinde ise Devlet Tiyatrosu Konak Sahnesi özel bir yere sahip.
Mimar Necmettin Emre tarafından tasarlanan tarihi binanın yapımına 1926'da başlandı ve yapı 1927'de açıldı. Daha sonra Devlet Tiyatroları bünyesine geçen bina, İzmir'in önemli tiyatro merkezlerinden biri haline geldi.
İzmir Devlet Tiyatrosu'nun kurumsal tarihi ise 14 Nisan 1957'ye uzanıyor. Konak'taki Halk Eğitim Merkezi binasında kurulan tiyatro, perdelerini “Yağmurcu” oyunuyla açtı. 1971'den sonra yerleşik kadroyla faaliyet göstermeye başladı.
Böylece Konak'taki sahne, kuşaklar boyunca binlerce İzmirlinin tiyatroyla buluştuğu adreslerden biri oldu.
SİNEMAYA GİTMEK BAŞLI BAŞINA BİR ETKİNLİKTİ
Bugün birkaç dokunuşla binlerce filme ulaşmak mümkün. Ancak eski İzmir'de sinemaya gitmek yalnızca bir filmi seyretmek anlamına gelmiyordu.
Özellikle 1950-1980 yılları arasında sinema salonları kent yaşamının önemli sosyalleşme alanlarından biriydi. İzmir'in eski sinema kültürü üzerine yapılan araştırmalar da sinemaya gitmenin farklı yaş ve toplumsal kesimler için çeşitli sosyal deneyimler yarattığını ortaya koyuyor.
Salonların önündeki kalabalıklar, gişeden alınan biletler, film afişleri ve perde açılmadan önce başlayan heyecan, dönemin İzmir'inde gündelik yaşamın önemli parçalarındandı.
BAZILARI KAYBOLDU, BAZILARI SANATLA YAŞAMAYA DEVAM EDİYOR
İzmir'in eski sinema ve tiyatrolarının hikâyesi aynı zamanda kentin değişiminin de hikâyesi.
Bazı tarihi salonlar zaman içerisinde kapandı veya farklı amaçlarla kullanılmaya başlandı. Ancak Elhamra gibi bazı yapılar işlev değiştirerek sanat yaşamındaki yerlerini korumayı başardı.
Neredeyse bir asır önce insanların film izlemek için doldurduğu Elhamra'da bugün opera ve bale temsillerinin sahnelenmesi, İzmir'in kültürel belleğinin kuşaklar arasında aktarılmasının en güzel örneklerinden biri.
Perdeler, oyuncular ve seyirciler değişse de İzmir'in sanatla kurduğu bağ yaşamaya devam ediyor.