Küresel barış için kritik anlaşma tarihe karıştı

ABD ile Rusya arasında 2010 yılında imzalanan ve "New START" olarak bilinen Stratejik Saldırı Silahlarının Azaltılması Anlaşması'nın süresi bugün doldu. İki ülke arasındaki silah kontrolü iş birliği fiilen sona ererken, stratejik nükleer cephaneliklerinin büyüklüğü konusunda artık herhangi bir sınırlamaya bağlı değil.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, her iki ülkenin de füzelerine, fırlatma rampalarına ve stratejik savaş başlıklarına sınırlama getiren anlaşmanın sona ermesinin "uluslararası barış ve güvenlik için ciddi bir dönüm noktası" olduğunu belirterek Rusya ve ABD'ye "gecikmeden" yeni bir anlaşma üzerinde müzakere çağrısında bulundu. Guterres, hem ABD Başkanı Donald Trump'ın hem de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in "kontrolsüz nükleer yayılmayı" önleme ihtiyacını takdir ettiklerini açıkça belirtmelerini memnuniyetle karşıladığını ancak "sözlerini eyleme dönüştürmeleri" gerektiğini vurguladı.
Anlaşma, nükleer silahların kontrolsüz bir şekilde birikmesini önledi ve en büyük nükleer cephaneliğe sahip iki ülkeye birbirlerinin niyetlerini yanlış anlamaktan kaçınmak için şeffaflık sağladı.

"ANLAŞMAYA TARAF ÜLKELER ARTIK HERHANGİ BİR YÜKÜMLÜLÜĞE VEYA BEYANA BAĞLI DEĞİL"
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, iki ülkenin anlaşmanın temel hükümlerine 1 yıl daha uymayı kabul etmesini önermişti, ancak ABD Başkanı Donald Trump öneriye bir yanıt vermemişti. Rusya Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, "Mevcut şartlar altında New START Anlaşması'na taraf olan ülkelerin anlaşmanın temel hükümleri de dahil olmak üzere anlaşma bağlamında herhangi bir yükümlülüğe veya beyana artık bağlı olmadıklarını ve prensip olarak bir sonraki adımlarını serbestçe seçebileceklerini varsayıyoruz" ifadeleri kullanıldı. Açıklamada, "Rusya, ulusal güvenliğe yönelik muhtemel tehditlere karşı askeri-teknik önlemler almaya hazırdır. Aynı zamanda ülkemiz, bu tür bir iş birliği için uygun şartlar oluştuğunda eşit ve karşılıklı yarar sağlayan diyalog çözümleri temelinde stratejik durumu kapsamlı bir şekilde istikrara kavuşturmak için siyasi-diplomatik yollar aramaya açık olmaya devam etmektedir" denildi.

MUHTEMEL YENİ SİLAH KONTROL ANLAŞMASININ ÇİN, FRANSA VE İNGİLTERE'Yİ DE İÇERMESİ İSTENİYOR
Güvenlik uzmanları anlaşmanın süresinin dolmasının, Çin'in nükleer silahlanmasıyla da körüklenecek yeni bir silahlanma yarışını başlatma riskini taşıdığını belirtiyor. ABD yönetimi, gelecekte imzalanabilecek yeni bir silah kontrol anlaşmasının nükleer cephaneliğini artıran Çin'i de içermesi gerektiğini savunuyor. Rusya ise gelecekteki herhangi bir silah kontrol anlaşmasının Avrupa'nın nükleer güçleri olan Fransa ve İngiltere'yi de içermesi gerektiğini belirtiyor.

NÜKLEER FELAKETİ ÖNLEMEK İÇİN İMZALANMIŞTI
1991'de ABD ve Sovyetler Birliği tarafından imzalanan START Anlaşması, her iki tarafın da 6 binden fazla nükleer savaş başlığı konuşlandırmasını yasaklıyordu. Bu anlaşmanın yerini 2010 yılında Prag'da ABD ve Rusya arasında imzalanan New START Anlaşması aldı. Dönemin ABD Başkanı Barack Obama ve Rus mevkidaşı Dmitry Medvedev tarafından 8 Nisan 2010 tarihinde imzalanan New START Anlaşması, her iki tarafın da konuşlandırılmış ve kullanıma hazır en fazla 700 füze ve bombardıman uçağında en fazla bin 550 nükleer savaş başlığı bulundurmasına izin veriyordu. Başlangıçta 2021'de sona ermesi planlanan anlaşma, 5 yıl daha uzatılmıştı. Ancak Rusya, Şubat 2023'te anlaşmanın bazı yönlerinin uygulanmasında tatmin edici olmayan durumların bulunduğunu ve ABD'nin "anlaşmanın temel ilke ve anlayışlarına aykırı, kesinlikle kabul edilemez adımlar attığını" belirterek New START Anlaşması'nı askıya almıştı. Rusya, anlaşmayı askıya alma kararına rağmen anlaşmanın öngördüğü sınırlamalara olan bağlılığını anlaşmanın geçerlilik süresinin sona ereceği Şubat 2026'ya kadar sürdüreceğini vurgulamıştı.