Bazı mantarlar (fungus), parazit yumurtaları ya da larvaları otlara yapışırlar. Bu otları tüketen çiftlik hayvanları hastalanırlar.
Öncelikle bu tehlikeleri sıralayalım;
Claviceps purpurea, Diaporthe toxica(Phomopsis leptostromiformis), aphid (afİt, yaprak biti), küfler, Neotyphodium coenophialum( endofit), Multiceps multiceps larvası Coenurus cerebralis, Pithomyces chartarum, uğur böceği (yedi noktalı gelin böceği) larvaları, ptaquiloside, Echinococcus granulosus yumurtaları, sistiserk (Cysticercus tenuicollis), otlara tırmanan karıncalar, fasiolaların kistleri (metaserkeria, metaserker).
Yaptıkları zararları inceleyelim;
Claviceps purpurea adı verilen mantar bitkilere yapışır. Bu bitkileri yiyen hayvanlarda damar daralması meydana gelir. Vücudun uç bölgelerine, kulak uçlarına, kuyruk ucuna, bazen ayak uçlarına yeterince kan gitmez. Kuru gangren ile ortaya çıkan bu hastalığa “ergotizm” adı verilir.
Bitkilerin gövdesine giren Diaporthe toxica(Phomopsis leptostromiformis)mantarı karaciğer hasarına ve sarılığa yol açar.
Afİt (yaprak biti) bulaşmış otları yiyen hayvanlarda güneş ışığına karşı duyarlılık (fotosensitizasyon) oluşur. Yüz egzaması şekillenir. Deride ülserleşme ve yaralar görülür. Özellikle yüzde, burunda deri soyulur. Beyaz tüylü veya tüysüz bölgeler daha çabuk etkilenir. Ayrıca küflü yonca, küflü otlar, küflü saman fotosensitizasyona yatkınlık oluşturur.
Taenia multiceps’in (köpek tenyası, Multiceps multiceps) yumurtaları dışkı ile saçılır. Bu yumurtaların yapıştığı otları yiyen koyun ve keçilerin bağırsaklarında açılan şerit yumurtaları vücut içerisinde göç ederek larvaları beyine kadar gider. Beyinde kistler oluşur. Larvalara Coenurus cerebralis adı verildiğinden hastalığa da “coenurosis” denmiştir. Herkesin bildiği delibaş hastalığı.
Pithomyces chartarum mantarının bulaştığı ryegrass otunu yiyen hayvanlarda güneş ışığına duyarlılık(fotosensitizasyon) oluşur.
Eğrelti otu ptaquiloside denilen bir biyoaktif bileşik bulundurur. Birçok zehirli ot biçilip kurutulduktan sonra zehirli özelliklerini kaybederler ve sorunsuz bir şekilde hayvanlara verilirler, fakat eğrelti otu biçilip kurutulsa bile içindeki bioaktif bileşikler yok olmaz. Kurutulmuş otlara eğrelti otu bulaşmış ise kansere yol açan (karsinojenik) etki gösterirler.
Meralardaki otlara bulaşmış mantarların (Neotyphodium coenophialum,endofit ) tüy dökülmesine sebep olduğu bilinmektedir. Özellikle çayır otlarından kamışsı yumak (Festuca arundinacea) bu mantarla çok enfekte olmaktadır.
Ekinokokkus granulosis (şerit, tenya) köpeklerde bulunur. Yumurtaları dışkı ile çıkar, otlara bulaşır. Bulaşık otları yiyen koyunlarda karaciğer kistleri oluşur.
Asıl konakçısı köpek olan Taenia hydatigena’nın otlara bulaşan yumurtaları koyunlar tarafından alınır ve karaciğerde sistiserk meydana gelir.
Kum kelebeği (Dicrocoelium dentriticum) koyunların safra yollarına yerleşen tehlikeli bir parazittir. Koyun son konakçıdır. Yumurtaları dışkı ile atılır. Kara sümüklülerinin solunum yolunda gelişen yumurtalar küçük topçuklar haline gelirler. Bu küçük topçukları karıncalar yerler. Otlara tırmanan karıncaları yiyen koyunların bağırsağından safra yollarına göç ederek kum kelebekleri orada çoğalırlar, bol miktarda yumurtlarlar. Kum kelebekleri karaciğer safra yollarını istila eder. Döngü (siklus) böylece devam eder.
Fasiolalar (karaciğer kelebekleri, Fasciola hepatica, Fasciola gigantica) karaciğer safra yollarına yerleşen kum kelebeğinden daha büyük parazitlerdir. Kist haline gelerek otlara yapışan metaserkerlerin hayvanlar tarafından yenilmesiyle ulaşır.
Çayırlardaki otlara bulaşan fungus (mantar) ya da parazitlerin bulunduğundan şüphe ediliyorsa oralarda hayvan otlatmamak gerekir. Salyangoz ve sümüklüböceklerin olduğu bilinen yerlerde de hayvanlar otlatılmalıdır.
Küçükbaş hayvanlara sistemli olarak kelebek tedavisi yapılmalı ve tekrar edilmelidir.
Köpeklere şerit tedavisi yapılmalıdır. Ancak tek başına yeterli bir önlem değildir. Koyunların hastalıklı iç organlarının, beyin ve karaciğerlerinin, kesinlikle köpekler tarafından yenilmemesi için gerekli tedbirler alınmalıdır.