İzmir’in kuzeyinde Ege Denizi’ne uzanan Foça, denizi ve gün batımı manzaralarının yanı sıra binlerce yıllık geçmişiyle de öne çıkıyor. Antik çağdaki adı Phokaia olan yerleşim, İyon dünyasının önemli kentlerinden biriydi. Foça’nın adının ise çevresindeki adalarda yaşayan foklardan geldiği belirtiliyor.
Denizcilikle Akdeniz’e açıldılar
Phokaialılar antik dünyanın önemli denizci toplulukları arasında yer aldı. Ege, Akdeniz ve Karadeniz’e açılan Phokaialılar çeşitli koloniler kurarken, deniz ticaretinde de etkili oldu. Kent aynı zamanda İyonya’da doğal altın ve gümüş karışımı olan elektron sikkeyi ilk basan merkezlerden biri olarak biliniyor.
Foça’nın geçmişinin izleri bugün modern yerleşimin altında ve çevresindeki arkeolojik alanlarda yaşamaya devam ediyor. Kentte yürütülen kazılarda Arkaik, Klasik, Helenistik ve Roma dönemlerine uzanan çok sayıda buluntu gün yüzüne çıkarıldı.
Athena Tapınağı’ndan Beşkapılar’a
Antik Phokaia’nın önemli yapılarından Athena Tapınağı’nın inşasına MÖ 590-580 yıllarında başlandığı belirtiliyor. Kentin hâkim noktalarından birine kurulan tapınak, erken İyon tapınaklarının örnekleri arasında gösteriliyor.
Foça’nın simge tarihi yapılarından Beşkapılar ise farklı uygarlıkların izlerini taşıyor. Ceneviz ve Osmanlı dönemlerinde onarımlar gören surların bir parçası olan Beşkapılar’ın kayıkhane bölümü günümüzde açık hava tiyatrosu olarak kullanılıyor. Tarihi Foça surları UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde de bulunuyor.
Efsanelerin adresi Siren Kayalıkları
Foça’nın yalnızca tarihi değil, efsaneleri de yüzyıllardır anlatılıyor. Orak Adası yakınındaki Siren Kayalıkları, Yunan mitolojisindeki sirenlerle ilişkilendiriliyor.
Efsaneye göre sirenler, çıkardıkları büyüleyici seslerle denizcileri etkiliyor ve gemilerin kayalıklara çarpmasına neden oluyordu. Volkanik yapıdaki kayalıklar, yüzyıllar boyunca aşınarak bugün görülen sıra dışı şekillerine kavuştu.
Adını foklardan aldı
Foça’nın en özel sakinleri arasında Akdeniz fokları bulunuyor. İlçenin antik adı Phokaia’nın da çevrede yaşayan foklarla bağlantılı olduğu belirtiliyor. Akdeniz fokları, Foça çevresindeki adalarda bulunan mağaraları yaşam alanı olarak kullanıyor.
Türün korunması amacıyla Foça 1991 yılında pilot bölge seçildi. Fokların yaşam alanlarının korunması için Siren Kayalıkları ve çevresinde çeşitli faaliyetlere yönelik kısıtlamalar uygulanıyor.
Tarih ile Ege yaşamı iç içe
Eski Foça bugün kıyı boyunca sıralanan yapıları, balıkçı tekneleri, tarihi sokakları ve küçük limanlarıyla geçmiş ile günümüzü bir araya getiriyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı da Foça’yı Ege kıyılarında eski dokusunu görece koruyabilmiş kıyı yerleşimlerinden biri olarak tanımlıyor.
Bir tarafta binlerce yıllık Phokaia’nın kalıntıları, diğer tarafta Siren Kayalıkları ve Akdeniz foklarının yaşam alanları bulunuyor. Bu özellikleriyle Foça, yalnızca denize girmek için değil, Ege’nin denizcilik tarihini ve kültürel mirasını keşfetmek isteyenler için de İzmir’in dikkat çeken rotalarından biri olmayı sürdürüyor.