İneğin ömrü 20 yıldır. Ama yaşanan gerçek bu değil. İneklerin ömrü bunun üçte birini, dörtte birini bile bulmuyor.

İneklerin ömrü insanların yaptıkları ve yapmadıklarıyla ilgilidir. Birçok hata, eksiklik ve ihmal ineklerin ömrünü, dolayısıyla da sürüde kalma süresini kısaltıyor. Mademki inekleri damlara kapadık ve daha çok verim bekliyoruz, öyleyse iyi bakım ve beslemeye gayret etmeliyiz.

İneklerin ömrünü kısaltan, erkenden elden çıkmalarına yol açan sebeplerin başında besleme hataları gelmektedir. En çok karşılaşılan besleme hataları şişmanlatma ve ani yem değişiklikleridir. İnekler kuru dönemde ve uzun süre boş kaldıklarında yani zamanında döl tutmadıklarında şişmanlıyorlar. Daha sonra, özellikle de geç gebe kalma sonucunda, döl tutup doğum yaptıklarında ketozis, karaciğer yağlanması gibi sorunlarla karşı karşıya kalıyorlar.

İnsanlar ineklerin tane yemler yediklerinde daha çok süt verdiklerini keşfettiler. Ama arpa, buğday, mısır gibi taneli yemlerin kullanımı aşırıya kaçtığında asidoz ile karşılaşıyorlar. En tehlikeli durumlardan biri budur. İşkembenin çalışmasını bilmeyen sığırcılıkla özellikle de süt sığırcılığıyla uğraşmamalı.

Yetiştiriciler olarak “taneli yemler süt verimini arttırıyorsa biz de daha çok arpa, buğday, mısır verelim, sütümüz artsın” diyemeyiz. Asidoz ortaya çıkar. İnekler ölmese bile büyük sorunlar yaşarlar. Ardından da topallık ve döl tutma güçlükleri ortaya çıkar. Ani yem değişiklikleri de aynı sonuçları doğurur.

Yetiştiriciler arasında” bağırsak düğümlenmesi “olarak bilinen kör bağırsağın (sekum, caecum) bükülmesi, içinin gazla dolması bunun sonucunda ineğin yitirilmesi asidoz ile ilgilidir.

İneklerin yaşamını tehlikeye atan diğer bir dert ise hipokalsemi yani kalsiyum yetmezliğidir. Kalsiyum yetmezliği sadece süt humması (doğum felci) ile sınırlı değildir. Doğum sonrası karşılaşılan metritis(rahim yangısı), sonun atılamaması (retensiyo secundinarum), midenin yer değiştirmesi (abomasum deplasmanı), rahmin dışarı fırlaması (prolapsus uteri) gibi sorunlar büyük ölçüde hipokalsemi ile ilgilidir.

Kalsiyum yetmezliğine doğumdan sonraki enerji yetmezliği de eklendiğinde ketozis ve yağlı karaciğer hastalığı ile döl tutmama gibi dertler ile karşılaşırız.

İneğin sağlığını ve yaşamını tehdit eden bu dertlerin arkasında kuru ve geçiş dönemi besleme hataları vardır.

İneklerin sürüyü erken terk etmelerine yol açan üç büyük sebep; meme körelmesi, topallık ve kısır kalmadır. Geriye dönüp bakarsak bu sorunların insanlar tarafından oluşturulduklarını görürüz.

İneklerin erken elden çıkmalarına sebep olan sorunlara pis ve ıslak ortam, havalandırmasız, kalabalık, uygun olmayan, konforsuz barınaklar, kötü ve kaygan zemin, sıcaklık stresi, küflü yem gibi sorunları da ekleyebiliriz. Doğum sonrası akut toksik mastitis ve akut metritis ölümcül sonuçlar doğurabilir.

Sayılan tüm dertler insanlar tarafından yaratılmıştır Hepsi yanlışlıkların hataların sonucudur.

İnekleri erken kaybettiğimiz için, sürdürülebilirlik adına, arkadan gelen düvelerin yeterli sayıda olmaları gerekir. Bunun için de ineklerin doğurması, doğan buzağının canlı tutulabilmesi ve ineğin tekrar gebe bırakılması şarttır.

Sürdürülebilir işletmeler için yapılması gerekenler ortadadır. Kuru ve geçiş dönemine özen göstererek, doğru sağım teknikleri uygulayarak, pis ve ıslak, kalabalık, havalandırmasız konforsuz barınaklardan, stres koşullarından, küflü yemlerden uzak durarak bunu başarabiliriz.

Tabii ki hastalıklara karşı biyogüvenlik önlemleri almak, vitamin, aminoasit ve iz mineral destekleri vermek, iç ve dış parazit mücadeleleri yapmak, aşıları düzenli olarak takip etmek ineklerin ömrünü uzatmak için yapılması gerekenlerdir.

Son olarak bir konuyu daha hatırlatmak yararlı olur. Boğa tohumu seçiminde sadece süt verimini değil, sağlıkla ilgili puanları da gözetmek, genetik olarak uzun ömürlü, dayanıklı ineklere sahip olmak için önem vermemiz gereken diğer konulardır.