Kaos Show’da kaos bitmiyor: Biz ne zaman şiddeti alkışlayan bir toplum olduk?

Kaos Show’da kaos bitmiyor: Biz ne zaman şiddeti alkışlayan bir toplum olduk?

Arif Çayan yazdı...Kaos Show’da kaos bitmiyor: Biz ne zaman şiddeti alkışlayan bir toplum olduk?

Bir toplumun nereye gittiğini anlamak için bazen sokaklara, bazen televizyon ekranlarına, bazen de insanların neye güldüğüne, neyi alkışladığına bakmak yeterlidir. Çünkü insanın neye güldüğü, neyi eğlence olarak gördüğü ve hangi davranışları normal karşıladığı, aslında o toplumun değer yargıları hakkında çok şey anlatır. Son günlerde sosyal medyada gündeme gelen Kaos Show görüntülerini izlerken aklımdan geçen ilk soru şu oldu: Biz ne zaman şiddeti eğlence olarak görmeye başladık? Ne zaman bir insanın başka bir insana saldırmasını kahkahalarla karşılayan, tehlikeli hareketleri alkışlayan ve adına gösteri denilen her şeyi sorgulamadan kabul eden bir anlayışın içine sürüklendik?

mail-google.png

Hayrettin'in sunduğu Kaos Show programında yaşananlar artık yalnızca bir eğlence programında meydana gelen sıra dışı olaylar olarak değerlendirilemeyecek bir noktaya geldi. Daha önce sahnede kendisini yerden yere atan, kontrolsüz hareketleriyle dikkat çeken ve tepki toplayan bir kişinin, bu kez stüdyo ortamında başka bir konuğa uçan tekme attığı görüntüler gündeme geldi. Bir insanın başka bir insana havalanarak tekme atmasının neresi komik, neresi eğlenceli, neresi alkışlanmaya değer? Bunun adı gösteri mi, mizah mı, yoksa şiddeti normalleştiren tehlikeli bir anlayış mı? Üstelik bu olay yalnızca iki kişinin arasında geçen bir hareketten ibaret değil. Asıl düşündürücü olan, böyle görüntülerin milyonlarca insanın önüne eğlence malzemesi olarak sunulabilmesi ve toplumun bir bölümünün bunu sıradan bir gösteriymiş gibi karşılayabilmesidir.

Daha önceki gösterilerde sahnede masanın kırıldığı, parçalarının seyircilerin bulunduğu tarafa savrulduğu yönündeki görüntü ve anlatımlar da ayrıca düşündürücü. Burada benim üzerinde durduğum mesele yalnızca bir masanın parçalanması değil. Asıl mesele, seyircilerin güvenliğinin riske girebileceği bir hareketin bile eğlencenin parçası olarak görülmesidir. O parçalar bir insanın yüzüne, gözüne ya da başına isabet etseydi ne olacaktı? Bir seyirci yaralansaydı aynı insanlar yine alkışlayacak mıydı? O zaman bunun adı da gösteri mi olacaktı? Yoksa hepimizin çok iyi bildiği o klasik cümle mi kurulacaktı: "Böyle olacağını tahmin edemedik."

Beni asıl şaşırtan ise bütün bunlardan sonra ortaya çıkan seyirci tepkileri. Bir insanın sahnede kontrolsüz hareketler sergilemesini, masa kırmasını ve çevresindekiler için tehlike oluşturabilecek davranışlarda bulunmasını izleyen bazı seyircilerin, sanki kendilerine unutulmaz bir iyilik yapılmış gibi o kişiye ellerini uzatıp çak işareti yapması gerçekten üzerinde düşünülmesi gereken bir manzara. İnsan ister istemez soruyor: Neyi kutluyorsunuz? Bir masanın parçalanmasını mı? Bir insanın kendisini yerden yere atmasını mı? Yoksa başkalarının zarar görme ihtimalini mi? Bütün bunlara gülmek, alkışlamak ve teşekkür edercesine el uzatmak hangi anlayışın ürünüdür?

İşin daha da düşündürücü tarafı, gündelik hayatımızdaki çelişkilerimizdir. Aynı toplumda trafikte yan baktığı gerekçesiyle kavga edenleri, küçük bir tartışmayı büyütüp yumruklaşanları, bir söz yüzünden birbirine saldıranları görüyoruz. Sokakta birinin kendisine yanlışlıkla omuz atmasına tahammül edemeyen, trafikte korna çalındığında öfkesine hâkim olamayan, bir bakıştan kavga çıkarabilen insanların, sahnede sergilenen saldırgan davranışları eğlence diye alkışlaması nasıl açıklanabilir? Sokakta yapılsa kavga, sahnede yapılsa gösteri mi oluyor? Bir hareketin yanlışlığı, nerede yapıldığına göre mi değişiyor?

Elbette mizahın sınırları geniştir. İnsanlar güler, eğlenir, şaşırır ve bazen alışılmışın dışında gösteriler izlemek ister. Buna kimsenin itirazı olamaz. Ancak mizah ile şiddet arasında çok önemli bir çizgi vardır. Mizah insanı güldürürken düşündürür, şiddet ise insanı incitir, korkutur ve kimi zaman telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğurur. Bir insanın başka bir insana tekme atması, yalnızca kameralar kayıtta diye komik hâle gelmez. Bir masanın parçalanması, yalnızca stüdyoda seyirciler bulunduğu için masum bir hareket sayılmaz. Gösteri adı altında yapılan her davranışın sorgulanmadan kabul edilmesi, eğlencenin özgürleşmesi değil, sorumluluk duygusunun giderek ortadan kalkması anlamına gelir.

Bugün sosyal medya denilen devasa dünyanın da bu anlayışın yaygınlaşmasında önemli bir payı var. Artık daha fazla izlenmek için daha fazla bağırmak, daha fazla dikkat çekmek için daha tehlikeli hareketler yapmak, gündemde kalabilmek için her defasında bir öncekinin üzerine çıkmak neredeyse bir yarışa dönüştü. Bir kişi sahnede bağırıyor, diğeri masayı kırıyor, bir başkası kendisini yere atıyor, ardından birisi çıkıp başka bir insana tekme atıyor. Peki, bundan sonrası ne olacak? Daha fazla izlenmek için daha ağır bir saldırı mı gerekecek? Bir gün gerçekten ciddi şekilde yaralanan bir insanın görüntüleri de eğlence etiketiyle mi paylaşılacak?

Burada programı hazırlayanların ve sunanların sorumluluğunu da konuşmak gerekiyor. Elbette bir programın sunucusunu, konukların her hareketinden otomatik olarak sorumlu tutmak doğru olmaz. Ancak bir gösteri düzenleniyorsa orada bulunan herkesin güvenliğinin düşünülmesi gerekir. Özellikle daha önce tehlikeli hareketleriyle dikkat çekmiş kişilerin yer aldığı bir ortamda, yaşanabilecek olaylara karşı tedbir alınması beklenir. Çünkü eğlence düzenlemek başka, kontrolsüz davranışların normalleşmesine göz yummak başka bir şeydir. Bir stüdyoda bulunmak, insanlara başkalarına zarar verebilecek hareketlerde bulunma hakkı vermez.

Benim itirazım eğlenceye değil, şiddetin eğlence olarak pazarlanmasına. Benim itirazım mizaha değil, insan onurunun ve güvenliğinin reyting uğruna ikinci plana atılmasına. Çünkü bugün kahkahalarla izlenen bir hareket, yarın başka bir yerde, başka insanlar tarafından taklit edilebilir. Özellikle gençler, sosyal medyada milyonlarca kez izlenen davranışları başarı, cesaret veya popülerlik göstergesi olarak algılayabilir. Bir kişinin yaptığı saldırgan davranış sayesinde gündeme gelmesi, istemeden de olsa başkalarına yanlış bir mesaj verebilir: Dikkat çekmek istiyorsan daha fazla taşkınlık yap, daha fazla sınır aş, daha fazla olay çıkar.

Oysa bizim çocuklarımıza vermemiz gereken mesaj bunun tam tersidir. İnsanlara saygılı olmanın, öfkeyi kontrol edebilmenin, başkalarının haklarını gözetmenin ve birlikte yaşayabilmenin değerini anlatmamız gerekirken, şiddet içeren görüntülerin eğlence başlığı altında dolaşıma sokulması ciddi bir çelişkidir. Okullarda çocuklarımıza şiddetin yanlış olduğunu anlatıyoruz, ailelerde saygıdan ve hoşgörüden söz ediyoruz, televizyonlarda toplumsal duyarlılık çağrıları yapıyoruz. Sonra bir bakıyoruz, başka bir insana uçan tekme atılması sosyal medyada günün en çok konuşulan eğlence görüntülerinden biri hâline gelmiş. Bu durumda gençlerin kafasının karışmasına şaşırmalı mıyız?

İşin en üzücü yanı, şiddete alışmanın çoğu zaman farkında bile olmamamızdır. Önce bağırışları normal karşılıyoruz, ardından hakaretleri sıradanlaştırıyoruz, sonra itiş kakışları gülerek izliyoruz. Gün geliyor, bir insanın başka bir insana tekme atması bile şaşkınlığımızı birkaç saniyeden fazla sürdürmüyor. Çünkü gördüğümüz her yeni olay, bir öncekini gözümüzde küçültüyor. Toplumun duyarlılığı bir anda kaybolmuyor; yavaş yavaş aşınıyor. Her sessizlikte, her alkışta, her sorgusuz kahkahada biraz daha geriye gidiyor.

Burada seyirciye de önemli bir sorumluluk düşüyor. Bir gösteriye bilet almak, sahnede yapılan her hareketi onaylamak zorunda olmak anlamına gelmez. Bir programa eğlenmek için gitmek, tehlikeli bir davranışı alkışlama mecburiyeti doğurmaz. İnsan bazen gülmemesi gereken yerde gülmemeyi, alkışlamaması gereken yerde alkışlamamayı da bilmelidir. Çünkü bazen en güçlü tepki, verilen alkış değil, gösterilmeyen onaydır. Bazen bir insanın yanlış yaptığını anlaması için uzun uzun konuşmaya gerek yoktur; karşısındaki insanların o davranışı kabul etmemesi yeterlidir.

Kendi kendimize şu soruyu sormak zorundayız: Biz gerçekten eğleniyor muyuz, yoksa başkalarının kontrolünü kaybetmesini izlemekten mi hoşlanmaya başladık? Bir insanın düşmesi, bağırması, öfkelenmesi ya da başka birine saldırması neden bu kadar ilgi görüyor? İncelikli mizahın, zekânın, söz ustalığının ve gerçek yeteneğin yerini giderek daha fazla gürültü ve taşkınlık alıyorsa, burada yalnızca televizyon programlarının değil, izleyici alışkanlıklarımızın da sorgulanması gerekiyor.

Ben kimsenin nasıl eğleneceğine karar verecek değilim. Ancak bir gazeteci olarak gördüğüm yanlışları sorgulamak, bir vatandaş olarak toplumun nereye gittiğini düşünmek ve bir insan olarak şiddetin normalleşmesine itiraz etmek zorundayım. Çünkü şiddetin karşısında durmak için onun mutlaka bizim başımıza gelmesini beklememeliyiz. Başka birinin maruz kaldığı davranışı da kendi başımıza gelmiş gibi değerlendirebilmeliyiz. Gerçek toplumsal duyarlılık, tam da burada başlar.

Bugün sahnede bir masa kırılır, insanlar güler. Yarın biri başka birine tekme atar, görüntüler milyonlarca kez izlenir. Öbür gün daha tehlikeli bir olay yaşanır. Her seferinde aynı cümleyi kurarız: "Bu kadarı da olmaz." Ama birkaç gün sonra yeni görüntüler gelir ve bir öncekini unuturuz. İşte beni korkutan da budur. Şiddetin kendisi kadar, ona karşı geliştirdiğimiz bu tuhaf alışkanlık, bu vurdumduymazlık ve bu duyarsızlık da üzerinde durulması gereken bir toplumsal meseledir.

Kaos Show'da kaos bitmiyor olabilir. Ancak asıl mesele, kaosun sahnede yaşanması değil, bizim o kaosa verdiğimiz tepkidir. Çünkü bir toplumun geleceğini yalnızca sahnedeki insanlar belirlemez. O sahnedeki davranışlara gülenler, alkışlayanlar, itiraz edenler ve sessiz kalanlar da belirler.

Ve şimdi herkese, özellikle de tehlikeli hareketleri kahkahalarla karşılayıp ardından çak işareti yapanlara sormak istiyorum:

Yarın sokakta birisi gelip hiç tanımadığınız bir insana uçan tekme atsa yine güler misiniz? Birisi oturduğunuz masayı parçalasa, kırılan parçalar ailenizin üzerine savrulsa yine alkışlar mısınız? Çocuğunuzun bulunduğu yerde böyle bir hareket yapılsa yine elinizi uzatıp o kişiyi tebrik eder misiniz?

Elbette hayır diyorsanız, bugün neden alkışlıyorsunuz?

Unutmayalım, bir davranışın yanlışlığını değiştiren şey kameraların varlığı, stüdyo ışıkları veya seyirci kahkahaları değildir.

Şiddet, sahnede de şiddettir. Sokakta da şiddettir. Kameralar karşısında da şiddettir.

Ve şiddetin alkışlandığı yerde, günün birinde o alkışların yerini pişmanlıkların alması hiç de uzak bir ihtimal değildir.

Son sözüm şu:

Bir toplumun en büyük tehlikesi, şiddetin varlığı kadar, şiddete alışmasıdır. Çünkü insan bir gün yanlış olana gülmeye başlarsa, ertesi gün doğru olanı savunacak duyarlılığını da kaybedebilir.

Etiketler :
HABERE YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.