İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kent tarihine ilişkin çalışmalarında yer alan bilgilere göre, büyüyen ticaret hacmi nedeniyle mevcut liman ve rıhtımın yetersiz kalması üzerine 1867 yılında yeni rıhtımın yapımı için girişimde bulunuldu. Çalışmalar sonucunda deniz dolduruldu, yeni alanlar kazanıldı ve rıhtım 1880 yılında tamamlandı.

KORDON’UN BUGÜNKÜ ÇİZGİSİ DENİZİN DOLDURULMASIYLA OLUŞTU

Bugün Kordon’da yürürken görülen kıyı çizgisinin önemli bir bölümü 19. yüzyılda gerçekleştirilen büyük dönüşümün sonucu. Rıhtım projesi sırasında eski kıyı ile yeni rıhtım arasında yaklaşık 40 ila 150 metre arasında değişen genişlikte dolgu alanları oluşturuldu. Bu alanların yapılaşmaya açılmasıyla Kordon, İzmir’in en prestijli bölgelerinden birine dönüştü.

Yaklaşık 4 kilometre uzunluğa ulaşan rıhtım ve 1200 metrelik mendirek, İzmir’in liman kenti kimliğini güçlendirdi. Büyük gemilerin yanaşabileceği modern bir liman oluşturulurken denizden kazanılan alanlar kentin yerleşim biçimini de değiştirdi.

Bu dönüşüm yalnızca kıyı çizgisini değiştirmedi. Yeni rıhtım boyunca konutlar ve iş yerleri yükselmeye başladı. Özellikle Levanten ailelerin ve yabancı tüccarların yoğun olarak yaşadığı bölgeler, dönemin Batılı kent yaşamının İzmir’deki en belirgin örneklerinden biri haline geldi.

Eski fotoğraflarda denizin bugünkünden farklı bir noktaya kadar yaklaştığının görülmesinin temel nedenlerinden biri de yıllar içerisinde gerçekleştirilen bu dolgu ve kıyı düzenlemeleri oldu.

BİR ZAMANLAR KORDON’DAN TRAMVAY GEÇİYORDU

Eski Kordon fotoğraflarındaki en dikkat çekici ayrıntılardan biri raylar ve tramvaylar. Rıhtımın tamamlanmasının ardından Kordon boyunca tramvay hattı döşendi ve ulaşımda yeni bir dönem başladı.

Atlı tramvayların Kordon boyunca ilerlediği yıllarda bölge yalnızca gezinti alanı değil, İzmir’in ulaşım ve ticaret hayatının merkezlerinden biriydi. Limana gelen yükler, gemiler, tüccarlar ve yolcular bölgenin gün boyunca hareketli olmasını sağlıyordu.

Dönemin fotoğraflarında sahil boyunca sıralanan yapılar ve rıhtımdaki yoğunluk, Kordon’un İzmir ekonomisindeki yerini de ortaya koyuyor. Günümüzde restoran, kafe, konut ve eğlence mekanlarıyla tanınan bölgenin geçmişinde uluslararası ticaret çok daha belirleyici bir role sahipti.

Kordon’un yakınındaki Pasaport da bu denizcilik geçmişinin günümüze ulaşan önemli noktalarından biri. Pasaport bölgesi, geçmişte açıkta demirleyen gemilerden gelen yolcuların pasaport kontrollerinin yapılmasıyla özdeşleşti ve bölgenin adı da bu işlevden kaldı.

SAVAŞLAR, YANGINLAR VE DEĞİŞEN İZMİR

Kordon’un geçirdiği değişim yalnızca şehirleşmeyle sınırlı kalmadı. İzmir’in yaşadığı savaşlar, toplumsal dönüşümler ve 1922 Büyük İzmir Yangını, kentin sahil kesiminin görünümünü de önemli ölçüde değiştirdi.

Özellikle 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarına ait fotoğraflarda görülen yapıların önemli bir bölümü günümüze ulaşamadı. Kordon ve çevresindeki mimari doku Cumhuriyet döneminde yeni yapılar, meydanlar, yollar ve düzenlemelerle farklı bir kimlik kazandı.

Cumhuriyet Meydanı ve çevresindeki gelişmeler de Kordon’un yeni kent kimliğinin önemli parçalarından biri oldu. Zaman içerisinde otomobillerin kent yaşamında daha fazla yer edinmesiyle Kordon’daki ulaşım düzeni de değişti.

Eski fotoğraflarda tramvayların ve faytonların görüldüğü sahil hattında daha sonraki yıllarda motorlu araçlar ağırlık kazandı. Kordon’un kullanım biçimi ise yıllar içerisinde yeniden değişerek yaya, bisiklet ve rekreasyon odaklı bir yapıya doğru ilerledi.

2014 yılında alınan kararla Birinci Kordon’un Cumhuriyet Meydanı ile 1476/1 Sokak arasındaki bölümünde Liman yönüne doğru motorlu araç geçişi kapatıldı. Düzenlemelerle bölgedeki yaya kullanımının güçlendirilmesi hedeflendi.

ESKİ RIHTIMDAN BUGÜNÜN YEŞİL KORDON’UNA

Bugün Kordon’un en belirgin özelliklerinden biri geniş yeşil alanları. Körfezin hemen yanında uzanan çimler, yürüyüş ve bisiklet yolları bölgenin modern kimliğinin ayrılmaz parçaları haline geldi.

Kordon artık geçmişteki gibi uluslararası ticaretin yoğunlaştığı bir rıhtımdan çok, İzmir’in sosyal yaşamının merkezi konumunda. Günün hemen her saatinde kullanılan sahil şeridi özellikle gün batımında kentin en hareketli noktalarından birine dönüşüyor.

Ancak eski fotoğraflarla bugünkü görüntüler yan yana getirildiğinde geçmişin bazı izleri hâlâ fark edilebiliyor. Pasaport İskelesi, Cumhuriyet Meydanı, eski yapıların bir bölümü ve Körfez’in değişmeyen manzarası farklı dönemlerde çekilmiş fotoğrafları birbirine bağlıyor.

Değişen ise Kordon’un çevresindeki şehir. Atlı tramvayların yerini modern ulaşım araçları, eski rıhtım hareketliliğinin yerini yürüyüş yapan insanlar, geçmişin sahil yapılarının büyük bölümünün yerini ise modern kent dokusu aldı.

Kordon buna rağmen İzmir’in buluşma noktası olma özelliğini kaybetmedi. Bir zamanlar tüccarların, denizcilerin ve yolcuların hareketlendirdiği sahil, bugün İzmirlilerin sosyalleştiği ve denizle buluştuğu en önemli kamusal alanlardan biri.

Eski siyah-beyaz fotoğraflardan günümüzün kalabalık Kordon görüntülerine uzanan yaklaşık bir buçuk asırlık değişim, aslında İzmir’in liman kentinden modern metropole dönüşümünün de kısa bir özeti niteliğinde.

Binalar, ulaşım araçları ve kıyının kullanım biçimi değişse de Körfez’e karşı uzanan Kordon, geçmişte olduğu gibi bugün de İzmir’in en güçlü simgelerinden biri olmayı sürdürüyor.