Sığırlarda epidermis tabakasında aşırı keratin birikmesi sonucunda derinin kısmen veya tamamen kalınlaşması, kepeklenmesi ve kurumasına hyperkeratosis (hiperkeratoz) adı verilir. Hyperkeratosis çoğunlukla ineklerde meme başı deliği çevresindeki nasırlaşma şeklinde ortaya çıkar. Bu konuyu önceki yazıları da ele almıştım.

Deride kalınlaşma boyunda veya ağız, burun, göz çevresinde oluşur. Bu arada başka belirtiler de görülebilir. Örneğin; durgunluk, aşırı salya, ishal, gözyaşı akıntısı, iştahsızlık da ortaya çıkabilir.

Deri kalınlaşmasının ilk akla getirdiği konu çinko eksikliğidir. Çinko eksikliği çinko alımının az olması ya da çinko kullanımının kısıtlanması sebebiyle meydana gelir. Çinko deri ve tırnak sağlığı için gerekli bir iz mineraldir. Eksikliğinde buzağılarda büyüme geriliği ve sık sık enfeksiyöz hastalıklarla karşılaşma gibi sorunlar gözlenir. Bağışıklık sistemi bozulur, yaraların iyileşmesi gecikir. Çinko alımının azlığı dışında kalsiyum fazlalığı da çinko eksikliğine sebep olur.

Deride kalınlaşma sadece çinko eksikliği ile ilgili bir sorun değildir. Deri lenfosarkomunda da boyun bölgesinde kabuklanma, deri kalınlaşması(hyperkeratosis), tüy dökülmesi ve ülserler görülebilir.

Derideki mantar(fungi) enfeksiyonları deri kalınlaşmasına neden olur. Aspergillus, Scopulariopsis brevicaulis, trichophytosis enfeksiyonları deri kalınlaşması sorunlarında akla gelmelidir.

Mycotoxicosis mantar- küf toksinlerinin oluşturduğu hastalıktır. Aspergillus fumigatus toksini ile T2 toksini deri kalınlaşmasına yol açar. Mantar toksinlerinin A vitamini eksikliğine ve karaciğer hasarına yol açtığını da biliyoruz.

Paratüberküloz bağırsaklarda sorun oluşturur. Ancak deride kuruma ve hiperkeratoz da görülür. Dermatophilus congolensis adı verilen bakterinin sebep olduğu streptotrichosis hastalığında deri kalınlaşır.

Dış parazitler, bit, pire ve uyuz etkenleri deri kalınlaşması ve kaşıntı ile karşımıza çıkarlar.

Deri kalınlaşması durumlarında diğer belirtileri göz önüne alarak, gerekirse laboratuvar tahlillerine başvurarak ayırıcı tanıya gitmek gerekir.

Geçmişte ABD’de deri kalınlaşması(hyperkeratosis) vakası görülen, durgunluk, aşırı salya, ishal ve gözyaşı akıntısı olan ilginç bir vaka ortaya çıkmış. Bilim insanları önce bunu anlayamadıklarından X hastalığı (X disease) adını vermişler. Araştırma sonucu yem fabrikasında makina yağı olarak kullanılan klorlu naftalinin pelet yeme karıştığı anlaşılmış. Tarihte böyle bir sorun ile de karşılaşılmış. Bu örnekte görüldüğü gibi hiperkeratoz vakalarına geniş açıdan bakılmalıdır.

Tedavi:

Kalınlaşmış deri üzerine salisilik asit ya da üre içeren kremler sürülebilir. Kortizonlu ilaçlar kullanılabilir. Yemlere çinko katılması çoğu zaman yararlı olur. A vitamini enjeksiyonları da önerilir.

Koruyucu hekimlik:

Küflü yemlerden uzak durulmalıdır. Yemlere çinko katılması sadece bu konuda değil birçok konuda yararlıdır.

Düzenli olarak dış parazit mücadelesi yapılmalıdır.