İşkembede(rumen) sindirim bakteriler, protozoalar (infusoria), mantarlar ve arkeler (archaea) tarafından gerçekleştirilir. Bu mikroorganizmaların tümüne “rumen mikrobiyotası” adı verilir.

Mikroorganizmalardan yararlanarak sindirimin gerçekleşmesi ile ilgili “İneklerin Mikrop Kardeşliği” başlıklı yazımda geniş bilgi vermiştim.

Rumen mikrobiyotasının yarısını faydalı bakteriler oluşturur. 1 ml işkembe içeriğinde 10-50 milyar faydalı bakteri (dost bakteri) bulunur. İşkembe 6.2 pH ve havasız (anaerobik)şartlar sağlayarak ortamı bakterilere uygun halde tutar. Aynı zamanda fiziksel hareketler yapar. Mikroorganizmalar bu ortamda uyum içerisinde çalışmalarına devam ederler. Böylece protein, nişasta ve selülozlar sindirilir.

Rumen ortamı çeşitli sebeplerden dolayı bozulursa işkembenin faydalı mikroorganizmaları arasındaki denge ve iş birliği de bozulur. Çünkü mikroorganizmalar denge içinde yaşarlar ve birbirlerine iş devrederek sindirimi gerçekleştirirler. Dengenin bozulması hastalıklara yol açar.

İşkembede dengenin bozulmasıyla ortaya çıkan hastalıkları indigestion (hazımsızlık, sindirim bozukluğu), işkembe durgunluğu (atonİ), işkembe alkolozu, işkembe asidozu, işkembe kokuşması olarak listeleyebiliriz. Rumen pH sının düşmesi ve yükselmesi, rumen hareketlerinin azalması ya da durması ilk olarak yararlı bakterileri etkiler. Ancak işkembeden oluşan sorunlar işkembede kalmaz. Ardından karaciğer apseleri, ayak- tırnak hastalıkları ve topallık, döl tutmama gibi sorunlar meydana gelir. Özellikle çok görülen işkembe asidozunun sonuçları olarak süt yağının, süt veriminin düşmesi ve zayıflama gibi problemler ortaya çıkar. Ani yem değişiklikleri, yem karmasında karbonhidrat fazlalığı ve selüloz eksikliği, küflü yemler, ineklerin yem seçmesi işkembe sorunlarının başlamasına sebep olur. Hâlbuki işkembe etin, sütün ve süt yağının ilk sentezlendiği organdır.

İşkembe bozuklukları iştahsızlık ile kendini gösterir. Fakat işkembe her türlü hastalıktan etkilenir ve derhal durgunluk (atoni) oluşur. Demek ki; işkembenin diğer organlarla ilgili olarak yaşanan sorunlarda ilk etkilenen organ olduğunu bilmemiz gerekir. Her türlü ateşli ya da metabolik hastalık işkembeyi olumsuz yönde etkiler. Böyle durumlarda asıl hastalığın teşhisi ve tedavisi gerekir.

İştahsızlık ve rumen durgunluğu oluştuğunda işkembeyi tekrar harekete geçirmek için yapılması önerilen işlem “transfaunasyon”dur.

Mezbahada yeni kesilmiş dana ya da ineklerin işkembe suyu alınır, bidonlara konulur. Derhal getirilerek hayvan hasta hayvana içilir. En az 5 litre ve mümkünse daha fazla işkembe suyu içilerek işkembenin yukarıda sözünü ettiğimiz dengeli ortamı tekrar oluşturulur. Sebebi ne olursa olsun iştahsızlık halinde ilk başvurulacak olan işlemdir. Tabii ki enfeksiyon hastalıklar ya da metabolik hastalıklar teşhis edildiyse, o hastalıkların tedavisi için gerekenler yapılmalıdır.

Transfaunasyon işkembeyi harekete geçirerek iştahı yerine getirir ve ardından oluşabilecek diğer hastalıkları da önler. Böylece etin, sütün, süt yağının başlangıç maddeleri olan asetoasetik asit, propiyonik asit ve bütirik gibi uçucu yağ asitleri tekrar oluşmaya başlar. Diğer yandan sütün miktarını sağlayan mikrobiyal protein sentezi de tekrar yerine gelir. İştahın düzelmesiyle süt verimi eski haline döner ve zayıflama durur. Hayvan kaybettiklerini geri almaya başlar.

Özet olarak; işkembenin mikrobiyotasını koruyacağız. Dengenin bozulmasına yol açan etmenlerden uzak duracağız ve gerekli hallerde transfaunasyon ile yani taze işkembe suyu içirerek bozulan dengenin tekrar kurulmasını sağlayacağız. Dikkat edilecek olan konu; işkembe suyunun taze olarak derhal içilmesidir. Diğer bir konu ise işkembe suyunun sağlıklı hayvanlardan alınmasıdır.