İneklerde iştahsızlık (anoreksi, anorexia) çokça karşılaşılan bir belirtidir. Başka belirtiler ve bulgularla değerlendirildiğinde iştahsızlığın sebebi anlaşılır. Sebepler çoktur. Asıl sebebi bulmak için birçok soru sormak gerekir.

Öncelikle iştahsızlığın temel sebeplerine değinelim; Temel olarak dört sebep vardır. Sonra da ayrıntıları inceleriz.

1- İşkembe durgunluğu (atoni),2-enfeksiyon,3 -hipokalsemi (kalsiyum eksikliği), 4-enerji yetmezliği ile ilgili komplikasyonlar.

Görüldüğü gibi; iştahsızlık tek ve basit bir sebeple ilgili değildir. Hastalıkla ilgili olarak veteriner hekime ayrıntılı bilgi (anemnez) vermek teşhis için önemlidir. İştahsızlık ne zaman ortaya çıktı? Doğumla ilgisi var mı? İnek ne zaman doğurmuştu? İnek bazı yemleri yiyor, bazılarını yemiyor mu? Kaba yemleri yiyor, kesif yemleri bırakıyor mu? Yem seçiyor mu? Yoksa önüne konulan hiçbir yemi yemiyor mu? İnek doğum doğumda önemli bir stres yaşadı mı? Doğum başlı başına bir strestir. Buna ek olarak güç doğum olması aşırı bir strese yol açabilir.

İneğin dışkısı nasıl? Sonunu (eşini) attı mı? Doğumdan önce inek obez derecede şişman mıydı? Doğumdan sonra fark edilen hızlı bir zayıflama söz konusu mu? İnek sonunu atmadıysa bir müdahale (elle müdahale, elle alma) yapıldı mı? Arka taraftan pis kokulu bir akıntı geliyor mu? Memeler normal mi? Süt normal mi?

Biraz daha ayrıntıya inersek; kuru dönemde nasıl beslenmişti? Geçiş döneminde bazı destekler verilmiş miydi?

Bu sorular uzayıp gidebilir. Sordukça teşhise yaklaşılır. Bazen anemnez ve bulgular yeterli olmaz ise tahlil, test ya da laboratuvar tetkikleri de gerekebilir. Eğer iştahsızlık doğum sonrası günlerde ortaya çıkmışsa ketozis, yağlı karaciğer hastalığı, hipokalsemi gibi metabolik sorunlar ya da rahim yangısı (akut puerperal metritis) veya akut mastitis akla gelebilir. Ketosis için hemen hayvanın yanında yapılacak olan tahliller bize teşhiste yardımcı olur. Yukardaki sorunlardan biri değilse o zaman veteriner hekim midenin burkularak yer değiştirmesi (abomasum deplasmanı) yönünden muayeneler yapılmasına karar verebilir. Demek ki en başta veteriner hekime detaylı anemnez verilmesi teşhisi kolaylaştıracaktır.

Eğer iştahsızlık doğum ile ilgili değilse, yakın zamanda ani bir değişiklik söz konusu olmuş mudur? En önemlisi yem değişikliği yapılmış mıdır?

Ateş almak çok önemlidir. Sağım sonrası yemliğe değil yatmaya giden ineğin mutlaka ateşi alınmalıdır. Ateş alındığında 39°C’nin üzerindeki ve 38°’C’nin altındaki vücut ısısı ile karşılaşırsak muayenelerin o yönde derinleştirilmesi gerekir. Özellikle E. coli ve diğer gram negatif bakterilerin endotoksinleri (LPS, lipopolisakkaritler) büyük sorunlar oluşturur. Yüksek ateş böyle bir enfeksiyon yönünden değerlendirilmelidir.

Bir stres sebebiyle örneğin; nakliye ya da herhangi bir ani değişikliğin ardından inek zatürre (pneumoni ile karşı karşıya kalabilir. İştahsızlığın sebebi bir solunum yolu enfeksiyonu olabilir. Ani değişiklikler, nakliye ya da strese yol açabilecek durumlar, veteriner hekime bildirilmelidir.

İştahsızlık bize çok sayıda hastalığı işaret eder. Ardından birçok soru getirir.

İştahsızlığın sebeplerinin geniş bir yelpazeye yayıldığını anlıyoruz. O yüzden koruyucu hekimliğe önem vermemiz gerekiyor. Koruyucu hekimlikte kuru dönem ve geçiş dönemi beslemesi, hayvan refahı, bu dönemde ineğe verilen destekler akla gelmelidir. Nakliye ve her türlü ani değişiklik olduğunda iz mineraller, vitamin ve aminoasitlerle 1 haftalık destekler verilmesi gayet etkili bir koruyucu hekimliktir.

İneklerin kalabalıktan, sıcak stresinden, pis ve ıslak ortamlardan uzak tutulması gerekir Kuru dönem beslemesine özen gösterilmeli, bilinçli bir kuru dönem beslemesi yapılmalıdır, Kuru dönem sonunda, geçiş döneminde yemlere niyasin, kolin (Choline, 2-hidroksietil trimetil amonyum), metiyonin katılması büyük yarar sağlar. Bu dönemde yemlere iz mineraller, B vitaminleri katılması iştahsızlık yönünden çok gerekli bir koruyucu hekimlik hizmetidir.

Doğumdan hemen sonra kalsiyum ve diğer ihtiyaçları karşılayacak olan bolusların yutturulması kesinlikle birçok sorunu önleyecektir. Geçiş dönemi desteklerini, ihmal etmeden, ineklere sunmalıyız.

Eğer koruyucu hekimlik yapamamış isek doğru teşhis konulması sağlanarak, teşhise göre tedavi yapılabilir. Koruyucu hekimlikte önerilen katkılar tedavide de kullanılır. İlk iş bir transfaunasyon yapmak olmalıdır. Yani mezbahadan yeni kesilmiş bir dananın işkembe suyu bidonlara doldurularak getirilir ve ineğe 15 litre kadar içirilir. İştahsızlığın sebebi ne olursa olsun bu uygulama yararlıdır.

Tabii ki kalsiyum bolus takviyesi yapılmamış ise kalsiyum yetmezliği yönünden tedavi uygulanabilir. Özellikle üçüncü ve sonraki doğumlarda bu yönden tedavi gerekebilir.

Enfeksiyonlar için antibiyotik ve yangı giderici ilaçların kullanımına, veteriner hekimin önerisi doğrultusunda, devam edilebilir.

Enerji yetmezliği ile ilgili bir durumdan şüphe ediliyorsa tedavi şemasına propilen glikol veya gliserin (gliserol )eklenmesi yararlı olur. Görüldüğü gibi; iştahsızlık çok yönlü olarak değerlendirilmesi gereken karmaşık bir durumdur. Gelin koruyucu hekimliğe önem verelim.