İzmir’in en hareketli bölgelerinden Kemeraltı ve Basmane’nin hemen yanı başında, modern kentin arasında yaklaşık 2 bin yıllık bir geçmişin izleri yükseliyor. Antik Smyrna’nın kent merkezini oluşturan Smyrna Agorası, Roma döneminden günümüze ulaşan yapılarıyla İzmir’in en önemli arkeolojik alanlarından biri. Bir zamanlar tüccarların alışveriş yaptığı, insanların buluştuğu ve kentin sosyal hayatının şekillendiği Agora’nın hikâyesi yalnızca antik sütunlardan ibaret değil. Büyük bir depremden sonra yeniden inşa edilen yapıları, duvarlarında günümüze ulaşan yazı ve çizimleri ve antik su sistemiyle Agora, İzmir’in merkezinde geçmişe açılan bir kapı niteliğinde.

ANTİK SMYRNA’NIN KALBİYDİ

“Agora” kelimesi Antik Yunancada insanların toplandığı, ticaret yaptığı ve kamusal yaşamın gerçekleştiği meydanı ifade ediyor. İzmir’deki Agora da antik Smyrna’nın merkezinde bulunuyordu. Bugün görülebilen yapıların önemli bölümü Roma dönemine ait olsa da alanın geçmişi Helenistik döneme kadar uzanıyor. Smyrna kentinin Kadifekale’nin bulunduğu Pagos Dağı eteklerinde yeniden kurulmasıyla bölge, kentin önemli merkezlerinden biri haline geldi. Agora’nın günümüze ulaşan en dikkat çekici bölümleri arasında Bazilika, Batı Stoa ve Faustina Kapısı bulunuyor. Bazilika ise uzun galerileri ve kemerli bodrum katlarıyla alanın en etkileyici yapılarından biri olmayı sürdürüyor.

BÜYÜK DEPREM YIKTI, YENİDEN AYAĞA KALDIRILDI

Agora’nın tarihindeki en önemli olaylardan biri MS 178 yılında meydana gelen büyük deprem oldu. Deprem Smyrna’da ciddi yıkıma neden olurken Agora da büyük ölçüde zarar gördü. Antik kaynaklara göre Smyrnalı hatip Aelius Aristides, felaketin ardından Roma İmparatoru Marcus Aurelius’a kentin yeniden inşa edilmesi için destek isteyen mektuplar gönderdi. İmparatorun desteğiyle Smyrna yeniden ayağa kaldırıldı ve bugün Agora’da görülen Roma dönemi kalıntılarının önemli bölümü bu yeniden yapılanmanın izlerini taşıdı. Bu dönemin dikkat çekici işaretlerinden biri de Faustina Kapısı. Kapının kemerlerinden birinde Marcus Aurelius’un eşi Faustina’ya ait olduğu kabul edilen bir portre bulunuyor.

DUVARLARINDA 2 BİN YILLIK MESAJLAR VAR

Smyrna Agorası’nı özel kılan ayrıntılardan biri de Bazilika’nın bodrum katlarında günümüze ulaşan Roma dönemi grafitileri. Duvarların sıvaları üzerine çizilmiş yazı ve resimler, yaklaşık iki bin yıl önce Smyrna’da yaşayan insanların günlük hayatından izler taşıyor. Grafitiler arasında insan ve hayvan figürleri, gemiler, gladyatör tasvirleri ve çeşitli yazılar bulunuyor. Bu nedenle Agora’nın duvarları, antik dönemde yaşayan insanların bıraktığı adeta iki bin yıllık bir mesaj panosu niteliğinde. Alanın bir diğer dikkat çekici özelliği ise antik su sistemi. Kadifekale yönündeki kaynaklardan yer altındaki kanallarla Agora’ya ulaştırılan su, antik kentin mühendislik altyapısının günümüze ulaşan önemli örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.

MODERN İZMİR’İN ALTINDA ANTİK KENT

Agora’nın en ilginç taraflarından biri de antik Smyrna ile bugünkü İzmir’in aynı bölgede iç içe bulunması. Roma dönemindeki kentin önemli bölümleri günümüzde Konak, Kemeraltı, Basmane ve Kadifekale çevresindeki modern yerleşimin altında kalıyor. Agora ve çevresinde sürdürülen arkeolojik çalışmalar da antik kentin bilinmeyen bölümlerini ortaya çıkarmaya devam ediyor. Kemeraltı ve Kadifekale ile birlikte İzmir Tarihi Liman Kenti sınırları içerisinde bulunan Agora, 2020 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilen tarihi alanın da önemli parçalarından biri.

Bir zamanlar Smyrnalıların alışveriş yaptığı, buluştuğu ve günlük yaşamını sürdürdüğü bu bölgenin çevresinde bugün de İzmir’in en yoğun kent yaşamlarından biri devam ediyor. Roma döneminin sütunlarından duvarlara çizilmiş mesajlara, büyük depremin izlerinden antik su sistemine kadar Smyrna Agorası, modern İzmir’in ortasında yaklaşık iki bin yıllık geçmişi yaşatmayı sürdürüyor.