Buzağılarda bazen, doğuştan bir anormallik söz konusu olduğunda, yemek borusu genişlemiş ve peristaltizmini yitirmiştir. Tıbbi adı megaesophagus (megaözofagus) olan bu durum, çoğunlukla buzağının kaybı ile sonuçlanır.

Yemek borusu, sinirsel uyarılarla kasların hareket etmesi sonucu, ağızdan alınan gıdaları mideye iletir. Yemek borusunun hareketliliğine “peristaltizm” adını veriyoruz. Aynı hareketlilik bağırsaklarda da söz konusudur.

Yutulan gıda ile beyin sapındaki medulla oblangata da bulunan yutma merkezine sinyal gider. Sinyal alındığında yemek borusu kassal hareketlerle yiyecekleri mideye iletir. Doğuştan megaözofagus söz konusu ise, buzağının yemek borusu yiyecekleri mideye geçiremez. Yiyecekler mide önünde birikir. Aşırı salya, yutma güçlüğü, beslenme bozukluğuna bağlı olarak zayıflama ve kusma benzeri durum ortaya çıkar. Kusma mide içeriğinin ağıza geri gelmesidir. Buradaki durum ise mideye geçemeyen mide girişinde birikmiş gıdaların ağıza geri gelmesi şeklindedir. Ayrıca soruna ek olarak gıdaların akciğere kaçması sonucunda aspirasyon pneumonisi ve öksürük de meydana gelebilir.

Megaözofagus doğuştan sinir iletişimindeki arıza dışında damarsal (vasküler) anormallik sebebi ile de ortaya çıkabilir. Doğuştan hatalı damar yapısı, yemek borusunu etrafından sıkıştırırsa gıdalar yemek borusundan geçerek mideye ulaşamaz. Yemek borusunda birikir. Benzetmek doğru olur ise; gıdalar buzağının boğazında dizilir. Yiyecekler bazen, ağızdan geldiği gibi, burundan da gelebilir.

Buzağılarda megaözofagus nadir görünen bir sorundur. Bilim insanları bu konuda bir otozomal resesif (recessive) genden şüphe ediyorlar. Bu bozukluğun daha çok Holstein, ikinci derecede ise Hereford ırkında görüldüğü bildiriliyor. Resesif genlerin bir araya gelmesini önlemek için akrabalı yetiştirmeden uzak durulmasını, böyle buzağı doğuran inek ya da düvelerin damızlıktan çıkarılmasını öneriyorlar.

Megaözofagus, sonradan oluşan sorunlardan dolayı, buzağılar dışında büyüklerde de görülebilir. İnek, dana ya da düvelerde botulizm, tetanoz, zehirlenme gibi sinir sistemini etkileyen hastalıklarda yiyecekler yemek borusundan rumene (işkembeye) geçemez. Yemek borusunda biriken yiyecekler ağızdan geri gelir. Özofagus çevresinde oluşan tümörler, lenf bezi büyümeleri ya da yemek borusunun bir yabancı cisim ile tıkanması aynı sorunu oluşturabilir. Eğer asıl sorun halledilebilir ise megaözofagus da düzeltilebilir.

Megaözofagus ile benzeyen, aynı belirtilerle karşımıza çıkan bir başka hastalık ise, özofagus divertikülüdür. Yemek borusunun mukoza tabakası kas tabakasını geçerek fıtıklaşır. Fıtıklaşan kısım deri altına doğru bombe yapar. Yukarıdaki belirtilere ek olarak boynun bir tarafında şişlik gözlenir. Diş gıcırdatma da dikkat çeker. Divertikül teşhisi konulur ise yemek borusunun bombeleşen kısmı operasyon (özofagotomi) ile düzeltilebilir. Birkaç günlük sıvı beslemesi ile hasta iyileşir. Tabii bu arada meydana gelen metabolik bozukluklar da tedavi edilmelidir.

Gerek buzağılarda gerekse büyüklerde oluşan megaözofagus endoskopik muayeneler ve baryum sülfatlı röntgen ile kesin olarak teşhis edilir.

Yemek borusu (özofagus) divertikülünden kaçınmak için yemek borusuna sokulan sondalar konusunda çok dikkatli olunmalı, bilgisizce, hoyratça yemek borusuna sonda ya da herhangi bir hortum sokulmamalıdır. v